TV en snelheid

Micha Wertheim had een vlijmscherpe column over Matthijs van Nieuwkerk en het instituut dat De Wereld Draait Door is geweest. Op de hem kenmerkende wijze fileerde hij de werkwijze van het programma. Wat mij het meeste intrigeerde van zijn stuk was echter niet zijn bespiegelingen van DWDD maar zijn quote over het boek Amusing Ourselves to Death van de Amerikaanse schrijver Neil Postman uit 1984.

Volgens Wertheim legt Postman uit ‘dat televisie als medium niets anders kan dan alles korter en platter maken’. TV Makers die dat niet doen verliezen kijkers en dat heeft per definitie de nodige economische consequenties. Het gevolg zijn steeds kortere en snellere items, een steeds hoger tempo.

Interessant genoeg was een gevolg van het einde van DWDD dat er laat op de avond nostalgische items van de vaderlandse tv geschiedenis de revue mochten passeren. Een van die avonden heb ik een poos gebiologeerd gekeken naar de start van de Elfstedentocht van 1985. Ik vond het te gek om een jonge Koos Postema en Mart Smeets verslag te zien doen van het fenomeen dat we nu al 23 jaar niet meer hebben gehad. Gesprekken voor de start met ‘Dolle” Dries van Wijhe en andere schaatsmarathon toppers uit die tijd. Wat echter de grootste verademing was, was de rust die er in het programma zat. Geen gejaagde items, geen gejaagd schakelen maar een rustig keuvelende Mart Smeets over hoe het er voor de start aan toe ging.

Adem en tijd

Ik heb al prachtige artikelen voorbij zien komen over de kortademigheid van deze tijd en hoe zowel de adembenemende branden in Australië als de kap in de longen van de wereld de Amazone en nu het longaantastende Coronavirus bijna symbool kunnen staan hiervoor. Daar wil ik het niet over hebben maar de kortademigheid zegt van alles over hoe wij met onze tijd omgaan. Kortademigheid is met name te weinig tijd nemen om goed te ademen en laat dat nou wat mij betreft de essentie van leven zijn, goed ademen.

Observaties

Ik zie het momenteel om me heen in de buurt, ik ervaar het zelf en ik vermoed dat veel mensen hetzelfde zien en ervaren. Ik zie kinderen in de buurt die elkaar ontdekken en met elkaar spelen omdat ze thuis (moeten) blijven, ik zie ouders die daardoor elkaar ontmoeten. Ik zie ouders die met de kinderen spelen en daar de tijd voor hebben en nemen en dat naast de tijd die ze al steken in het begeleiden van hun kinderen met het huiswerk. Ik hoor en zie ouders blij zijn omdat ze niet van hort naar her hoeven voor de sport van hun kinderen. Ik zie ouders en kinderen die niet voor school en werk om 7 uur of nog eerder op moeten staan maar op een veel relaxter tijdstip achter hun computer of boeken kruipen, relaxt met een broodje en glas drinken. Ja het is ook zoeken naar een nieuwe balans met bijvoorbeeld het werk maar ook daar zie ik op veel plekken verschuivingen ontstaan. Zeker zijn er nog contactmomenten op gezette tijden maar we bewegen veel meer in een ritme dan in de klokkentijd. Wat ik met name hierdoor zie zijn veel ontspannen en blije kinderen maar ook veel ontspannen ouders.

Gevangen

Wat deze gekke coronatijden absoluut doen is het wat mij betreft laten zien hoe gevangen we hebben gezeten in de klokkentijd. Meetings, schooltijden, targets, deadlines, sport, etentjes, reistijden, cursussen, kortom volle agenda’s. We zijn onszelf maximaal voorbij gelopen en namen de kortademigheid en alle ongemakken die daarbij hoorden op de koop toe. Wanneer klokkentijd leidend wordt doen we het leven en onszelf vrijwel altijd te kort en dat is alleen maar erger geworden. Het is net als het steeds korter en sneller maken van tv in mijn beleving uiteindelijk een race to the bottom, een race met veel verliezers en als je goed keek zag je dat al lang. We zijn onder druk van de klokkentijd veel sneller gaan leven dan fysiek, emotioneel en mentaal eigenlijk goed voor ons is. Er is niet of nauwelijks tijd meer om grote indrukken te verwerken, om de zo ontstane trauma’s te helen. Ik merkte het al een poosje sterk als ik een lange autorit maakte of nog veel sterker als ik een vlucht maakte. Ik had dan echt tijd nodig om ergens figuurlijk te ‘landen’. Ik zie de druk van de klokkentijd ook in de beroepen die nu vol in de aandacht staan zoals artsen en verpleegkundigen. In een tijdperk waarin de tijd aan een bed in minuten werd bijgehouden werd veel tijdsdruk al normaal gevonden. Dee vaak ongezonde mechanismes om er mee om te gaan laten zich echter niet zelden lichamelijk op diverse onprettige manieren zien.

Stil

Targets, de in de tijd gezette te behalen doelen zijn misschien wel de belangrijkste exponent van de gevangenis die de klokkentijd eigenlijk is. Daarmee komen we misschien wel bij het belangrijkste punt, de klokkentijd is cruciaal om de economie draaiende te houden. Corona heeft ons echter stilgezet, het heeft de klokkentijd stilgezet en het heeft op een keiharde manier de snelheid uit ons jachtige bestaan gehaald. Het pijnlijke gevolg is een instortende economie waarvan het wankele kaartenhuis van afhankelijkheid enorm zichtbaar is geworden. Tegelijkertijd is er aan de andere kant nu al op ecologisch front veel winst gehaald. Het welzijn in de buurt zoals hier boven beschreven als direct tastbare voorbeeld, maar ook de eerste tekenen in de natuur zijn al zichtbaar. Letterlijk in de vorm van een voor het eerst in 30 jaar zichtbare Himalaya vanuit India of vissen in het water van Venetië. We zijn getuige van een, weliswaar gedwongen, verschuiving van economie naar ecologie, van welvaart naar welzijn, van individueel jagen naar samen oplossen. Zeker het gaat niet zonder slag of stoot, het aantal echtscheidingen bijvoorbeeld zal over een paar maanden drastisch stijgen. En ja ook ik maak me zorgen over de toename van huiselijk geweld. Het zijn de nare exponenten van de druk die in bepaalde systemen ongezond hoog opgelopen is. 

Verhoudingen

De verschuiving van economie naar ecologie is wat mij betreft echter een gevolg van een verschoven verhouding met tijd en niet andersom. Als we onze verhouding tot tijd weten te veranderen dan weten we ook onze verhouding tot vrijwel alles te veranderen. De grootste omwenteling die we wat mij betreft dus hebben te maken is die van de klokkentijd naar een meer natuurlijk ritme, van Chronos naar Kairos. Als we uit deze vaak zelf gecreëerde en in stand gehouden gevangenis van de klokkentijd weten te stappen dan is er weer de ruimte om echt waar te nemen. Hoe het met onszelf gaat, hoe het met de mensen om ons heen gaat, hoe het met de natuur gaat, wat goed is op alle niveaus en niet alleen op economisch niveau, wat wel werkt en wat niet werkt. De grootste leermeester daarvoor is als we de tijd die we hebben gekregen goed gebruiken overal om ons heen in het ritme van de natuur. We zijn wat mij betreft te veel gaan denken dat wij en natuur twee dingen zijn, in mijn beleving zijn we echter natuur en hebben we naast alle ellende die er ook is een enorme kans gekregen dat opnieuw te ontdekken.