In deze gekke corona tijden zijn er drie dingen die mijn aandacht hebben getrokken en waar ik me over heb verwonderd. Ik heb voor mijzelf de moeite genomen om te ontdekken en uit te werken waar deze drie over gaan.

  1. Emoties en angst
  2. Godsbeelden
  3. Agenda’s en doen
  1. Emoties en angst

Ik heb een rollercoaster aan emoties gevoeld, ook nu nog, van kwetsbaarheid en angst voor mijn eigen dood, rust en ontspanning, energie en opgewektheid, tot onzekerheid over toekomstige financiën en apathie. Ze komen om de beurt voorbij, soms sterker, soms minder sterk maar zoals ze komen gaan ze ook weer. Het enige waar ik echt over ga is hoe ik er mee omga maar niet of en hoe ze komen.

Een bijzondere angst, namelijk die van de reeds eerder genoemde eigen dood heb ik echter sterker dan ooit beleefd.

Een van de voor mij meer bekende verhalen in de advaita wereld is de zelfrealisatie van Sri Ramana Maharshi. Op jonge leeftijd kwam hij in aanraking met de dood en dat veranderde alles in hem. Er was voor hem uiteindelijk niemand om dood te gaan, dat wat is is niet gebonden door het lichaam, is niet gebonden door tijd. Niet gebonden door de tijd geeft ook geen bodem voor angst wat dan is er geen projectie over de mogelijke zwarte toekomst. Het is een perspectief waar ik veel mee bezig ben.

Mijn vader is 8 jaar geleden precies deze tijd van het jaar overleden. Ik zat zelf in Oostenrijk toen het gebeurde en ik ben er niet bij geweest maar het hele proces daarna heb ik intens beleefd alhoewel ik het niet direct destijds verwerkt heb. Anderhalf jaar geleden overleed mijn moeder na een intens maar relatief kort ziekbed. De beelden van haar laatste momenten staan in mijn geheugen gegrift als ware het gisteren. Ik dacht dat ik me door deze nabije ervaringen en de beelden van Ramana inmiddels beter tot de dood kon verhouden maar zoals gezegd in deze vreemde corona tijden is de dood op een andere manier dichter bij mij dan ooit. Het is de afgelopen periode gelukkig nog niet niet over de dood van meer mensen dichtbij mij gegaan. Corona gaat echter niet alleen over de mogelijke dood van een ander maar ook over mijn eigen mogelijke dood, mijn eigen sterfelijkheid, en ook niet als ik Ramana’s verhaal goed begrijp.

Leven is kwetsbaar

Corona toont volgens mij echter onze kwetsbaarheid als mens ondubbelzinnig aan. De emoties die ik voelde hebben mij de fragiliteit van het leven als mens wel duidelijk gemaakt in ieder geval. Er wordt van alles geprobeerd om het virus in te dammen naar een antwoord ontbreekt vooralsnog. Voor alle duidelijkheid, het gaat hier niet over ‘je kwetsbaar opstellen’ zoals Brene Brown bedoelt. Het gaat hier over dat een mensenleven inherent kwetsbaar is voor ziekte, oorlog en zo nog wat meer ellende. Mijn eerder genoemde ouders zijn beiden te jong overleden aan kanker en dat is de basis van een deel van mijn visie dat je niet over het leven gaat. Niets maakt dat duidelijker dan deze pandemie. Wat het volgens mij wel aantoont is het failliet van de maakbaarheid van de wereld in de breedste zin, de maakbaarheid van mijzelf in de engere zin. Het virus heeft zich voorbij aan landsgrenzen, voorbij aan kleur, geloof, zelfs deels voorbij aan arm en rijk bewogen, we doen wat we kunnen als wereld maar we gaan er niet over.

De gedachte dat we alles naar onze hand kunnen zetten, dat we denken dat we van alles kunnen controleren, die gedachte kan de prullenbak in. De plannen die ik bijvoorbeeld maakte om trainingen, opdrachten en coaching te verschuiven konden na anderhalve week door de besluiten van de regering vrijwel direct diezelfde prullenbak in. Achterhaald door de realiteit noem ik dat, iets dat als je goed oplet vrij vaak het geval is wat mij betreft.

2. Godsbeelden

Waar ik bij mezelf veel veel verzet op voel is wat ik in diverse andere beschouwingen voorbij zie komen. ‘Moeder aarde is boos’, of ‘wij hebben het over ons afgeroepen door ons handelen’, of ‘de natuur herstelt de balans’, of nog erger ‘god straft ons’, en zo nog wat meer varianten van wij mensheid versus…. vul maar in. Zelfs De Correspondent gaat mee in deze zondige en godsvrezende retoriek met het artikel dat we niet goed hebben geluisterd naar de ouderen zoals in het boek uit 1929 van Ramuz.

God in de alziende vorm die alles bepaalt bestaat voor mij niet en moeder aarde die boos is is slechts een variatie op het oude godsthema met de mens als zondig wezen. Ook het aangrijpen door Greenpeace dat ons ingrijpen in de natuur en gebrek aan biodiversiteit hier voor heeft gezorgd is wat mij betreft onzin. Ik zeg hierbij uitdrukkelijk niet dat onze handel en wandel op deze planeet geen impact heeft, dat heeft het wel degelijk. Ik geef wel aan dat ons handelen corona niet over ons heeft afgeroepen, dat had ook op veel andere manieren kunnen gebeuren, daar gaan we niet over, dat hoort bij het leven.

Wat mij betreft is het zo dat de oceaan oceaant, de natuur natuurt, het leven leeft. Advaita, de levensfilosofie van Ramana betekent letterlijk ‘niet twee’, corona en wij mensen, ze zijn onlosmakelijk verbonden in het ondeelbare geheel, dat is de echte acceptatie waar we wat mij betreft voor staan. Nogmaals, de maakbaarheid is een illusie, hardnekkig maar desalniettemin een illusie.

3. Agenda’s en doen

Het laatste waar ik me in dit stuk op richt dat ik veel zie is dat er veel agenda’s op tafel komen. Never waste a good crisis heb ik al vaak gelezen en iedereen wil zijn eigen nieuwe werkelijkheid creëren of de bestaande verder uitbouwen. Ook ik hoop natuurlijk op een betere, meer rechtvaardige, schonere, menswaardige, ecologische meer in balans en gewoon meer verantwoorde wereld. Er zijn echter veel krachten aan het werk niet alleen positief zoals David Icke die stelt dat de heersende elite bezig is meer controle te krijgen door chartaal geld te elimineren en surveillancemiddelen uit te breiden, je kunt het zien gebeuren als je goed kijkt, in Hongarije is het overduidelijk. Maar ook andere agenda’s zoals Greenpeace over biodiversiteit zoals hierboven al gemeld, Urgenda, de roep om basisinkomen, ander onderwijs want het kan dus wel als het moet, een andere economie en ga zo maar door. Sommige agenda’s spreker mij duidelijk wel meer aan dan anderen, het gaat me hier meer om het principe dat een crisis de agenda’s zichtbaarder maken.

Wat ik het verlengde daarvan ook zie is de ongelofelijke doe energie die er midden in deze storm vrijkomt, doe energie bijvoorbeeld om de agenda’s te pluggen. Of gewoon doe energie vanuit het ongemak om stil te zitten, nergens op gericht, doen om het doen omdat je niet anders kan. Zeker, er moeten ook dingen gedaan worden, in de zorg meer dan ooit, maar dat heeft een doel.

Bespiegelend, Oog van de storm

We zitten wat mij betreft nog middenin in de storm die corona heet, de werkelijkheid heeft ons al een paar keer achterhaald en dat zal in de nasleep van alle corona maatregelen nog veel vaker gebeuren, helaas. Bezig zijn met waar we uitkomen en hoe het eruit zal zien met alle krachten die aan het werk zijn is wat mij betreft nog veel te vroeg.

Laten we eerst eens ZIJN midden in het oog van deze storm. Daar hoort bij dat we onszelf en alle kwetsbaarheid die daarbij hoort accepteren, voorbij de maakbaarheid van onszelf, van het leven, voorbij leven en dood want het gaat niet alleen om het accepteren van de dood maar ook van het leven met alles wat daar bij hoort. Daar hoort bij dat we zijn met onze angsten, inclusief de angst voor de dood, de angst om stil te staan, stil te zitten, niet te doen. In deze bijna ultieme materialistische en maakbare wereld van de Kardashians en de Jenners lijken we collectief de onzin van de maakbaarheid vergeten te zijn. De hele corona crisis laat echter wat anders zien. Dat wat zichtbaar wordt is ontnuchterend, het maakt ons wakker uit de roes van het materialistische drankgelag. Het enige antwoord dat hier op dit moment bij hoort is soberheid, terug naar dat waar het volgens mij echt om gaat, eenvoud, nederigheid, bescheidenheid.