Aannames

Ergens 7 jaar geleden had ik een mooi gesprek met Gijs. Hij wees me destijds op het boek The Four Agreements van Don Miguel Ruiz.

De basis van het het boek zijn 4 in mijn beleving levensbeschouwlijke houdingen die je aan kunt nemen.

  • Don’t make any assumptions
  • Don’t take anything personal
  • Be impeccable with the word
  • Do your best

Hier kun je dus makkelijk een boek mee vullen maar ik wil me in dit blog tot de eerste beperken, doe geen aannames. Over het gevaar van aannames is natuurlijk genoeg geschreven, ‘assumptions are the mothers of all fuck-ups’ is bijvoorbeeld een veel gebruikte uitspraak. Een van de grootste aannames die we met elkaar doen is wel dat het beeld dat we van begrippen hebben een gedeeld beeld is.

Dialoog

Onlangs deelde ik in een korte linkedin post mijn bevindingen die ik had naar aanleiding van de verdiepingstraining van Leerweg Dialoog. Al eerder had ik bij de leergangen Retoriek 1 en 2 en de daarop volgende Retorisch Reis Genietschap en Retorisch Onderzoeks Genietschap de tijd en ruimte genomen om grootse begrippen als schaamte of moed aan een nader onderzoek te onderwerpen. Met Leerweg Dialoog zijn we nu onderweg om de basisprincipes die voor ons onder dialoog liggen dialogisch te onderzoeken.

De basisprincipes die we vanuit Leerweg Dialoog hanteren zijn:

  • Gelijkwaardigheid
  • Onderzoeken
  • Aandachtig luisteren
  • Je uitspreken
  • Zijn met wat er is
  • Oordeel parkeren
  • Vertragen en verstillen

Onderzoeken

Het eerste onderzoek betrof het begrip gelijkwaardigheid. Het was mooi om te ontdekken hoeveel gelaagdheid er in dit begrip verscholen lag. Hoe wezenlijk gelijkwaardigheid door opvoeding wordt beïnvloed, hoe belangrijk context is en hoe gelijkwaardigheid op relatief niveau geen statisch gegeven is maar een dynamisch proces is. Fascinerend is daarbij dat gelijkwaardigheid op een absoluut niveau wel altijd aanwezig is. Het was een enorm verrijkende dag om dit zo met elkaar te onderzoeken, net zoals alle voorgaande ervaringen dat ook zijn geweest. Het verrijkt mij in meerdere opzichten als mens en maakt me iedere keer duidelijk dat veel van wat we zo als vanzelfsprekend aannemen dat helemaal niet is. Het helpt mij in het hebben van een breed begrip bij het opzetten en begeleiden van dialogen en bij het ontwikkelen van, individuen, teams en organisaties.

In de praktijk

Ik heb het in een eerder blog al eens aangehaald, we nemen te weinig tijd, of zoals ik in een linkedin post voorbij zag komen, we halen te weinig rustig en diep adem in deze kortademige maatschappij. De tijd en rust die wij bij de Leergang wel nemen om de basisprincipes te onderzoeken en onszelf te verrijken die wordt er in organisaties vaak niet of nauwelijks genomen. Tijd die wat mij betreft juist heel wezenlijk is en die ik met het voorbeeld hieronder zal duiden.

Voor de broodnodige interne en externe verbinding werken veel organisaties met kernwaarden. Kernwaarden zijn bij uitstek begrippen waar organisaties zich van bedienen. Het is een fijn hulpmiddel om je op een goede manier tot elkaar en tot de buitenwereld te verhouden, het geeft richting en helpt bij het maken van keuzes, het kan de basis van de propositie vormen en heeft zo direct invloed op de interne en externe communicatie. Twee kleine kanttekeningen die ik hier wel bij maak is dat er vaak gekozen wordt voor hele instrumentele (en daardoor normatieve) kernwaarden en relatief weinig voor meer essentiële kernwaarden, er is dus een onderscheid in waarden.

Er is echter een veel wezenlijkere kanttekening die ik wil maken bij kernwaarden, ze worden namelijk veel te vaak als statisch en nog vaker als vanzelfsprekend neergezet. Kernwaarden zijn bij uitstek begrippen die het verdienen om onderzocht te worden, om te verdiepen en nog belangrijker, dat proces met enige regelmaat te herhalen. De aanname dat een kernwaarde vanzelfsprekend is is misschien wel de grootste fout die je kan maken en zal vroeger of later ertoe leiden dat je op een punt aankomt dat je de conclusie moet trekken dat je je aansluiting hebt verloren. Aansluiting met de markt of aansluiting in de organisatie, dat doet er niet toe, beide zijn schadelijk.

Paradox

Begrippen als kernwaarden zijn net als het leven in het algemeen niet statisch, een organisatie is zeker niet statisch en als er iets dynamisch is dan is dat wel communicatie in de breedste zin van het woord. Die dynamiek doen we veel meer recht als we de tijd nemen om ons begrip van de begrippen te vergroten door ze te onderzoeken. Het maakt dat we van uit een veel breder begrip beter in staat zijn in te spelen op de dynamiek van het moment. Wil je in kunnen spelen op dynamiek dan zul je dus paradoxaal genoeg vaker stil moeten staan, zul je dat wat je voor vanzelfsprekend aan hebt genomen opnieuw tegen het licht moeten houden, ik help je er graag bij.