Taal

De nauwe toegangspoort die taal is. Als er 1 ding van de 1e leergang retoriek 9 jaar geleden is bijgebleven is het wel de zin dat taal een nauwe toegangspoort is voor Realiteit. Daar komt nog eens bij dat taal in het algemeen en teksten en woorden in het bijzonder heel veel ruimte geven aan verschillende interpretaties. Ook dit besef is er al jaren maar kreeg afgelopen vrijdag weer lading bij de leergang dialogische grondhouding van Leerweg Dialoog. Vrijdag namen we de tijd om een dag lang het begrip gelijkwaardigheid te onderzoeken, een van de belangrijke principes die voor ons de basis vormt van dialoog. We hebben er allemaal beelden bij maar hoe ziet dat er uit voor mij en hoe voor de ander, welke lading zit daar weer onder, welke context is hierbij van belang, veel verdiepingsmogelijkheden dus. Het was weer een mooie reis met voor mij toch ook een wezenlijke conclusie namelijk dat dat wat niet in woorden te vangen valt eigenlijk zoveel meer aandacht en erkenning verdient. In dit onderzoek viel het woord bewustzijn diverse keren en het is precies dit woord, dit begrip dat in mijn ogen vaak onzorgvuldig gebruikt wordt.

Bewustzijn

De laatste tijd hoor en lees ik namelijk veel mensen er over praten en schrijven. Het is voor mij typisch zo’n begrip waar heel veel beelden en interpretaties bij zijn, die juist door te doen alsof we het over hetzelfde hebben tot veel verwarring leiden. In dit blog doe ik een poging mijn interpretatie en beelden hiervan uit te werken, op het gevaar af dat er weer een godsdienstoorlog wordt ontketend. 😉

De verwarring begint al bij het feit dat in mijn beleving je bewustzijn op twee manieren kunt benaderen, vanuit een relatief en vanuit een absoluut perspectief. De verwarring ontstaat omdat er volgens mij onvoldoende bewust onderscheid wordt gemaakt tussen deze twee en doordat ze door elkaar gebruikt worden.

Absoluut

Als ik begin bij het absolute perspectief, bij bewustzijn als de drijvende kracht achter of in al het leven dan loop ik al tegen wat beperkingen aan. Je zou bewustzijn vanuit absoluut perspectief een heleboel andere woorden kunnen geven, god is er een van, het al, Realiteit, Liefde, het absolute, het ongedeelde geheel, de bron, Source, alles en niets, eindeloze energie, ga zo maar door. Hier wordt direct duidelijk waarom taal een nauwe toegangspoort is, hoe kun je dat omschrijven dat niet te bevatten is? Op dit absolute niveau is er wat mij betreft niets te ontwikkelen, bewustzijn IS, daar hoeft niets meer aan te gebeuren, het is compleet, af, heel. 

Hoewel ik zelf bewustzijn ook op deze manier heb gebruikt en soms nog doe vindt ik het woord eigenlijk niet goed passen bij dat wat het geacht wordt te duiden, althans, zo ervaar ik het. Het impliceert iets dat bewust is van zichzelf en daar wringt het voor mij. Dat wat niet te noemen is heeft absoluut geen noodzaak zichzelf te kennen, dat is, punt. In dit opzicht kan er derhalve ook niet zoiets zijn als bewustzijnsontwikkeling. Eigenlijk is het ook iets heel vreemds, iets dat IS ontwikkelen.

Relatief

Op het relatieve niveau kun je bewustzijn benaderen als de kennendheid van jezelf en de wereld om je heen. Je kunt je bewust zijn van, van jezelf, van je emoties, van je gedachten, van je lichamelijke ervaringen, van de wereld om je heen. Bewust impliceert hierbij voor mij dat je iets met aandacht of weloverwogen doet of ervaart. Ik denk dat het goed is om te beseffen dat in de praktijk echter heel veel onbewust gebeurd, ook in dat opzicht is bewustzijn eigenlijk een gek woord. Ook op relatief niveau is bewustzijnsontwikkeling daarom voor mij ongepast als woord en begrip. Kan er eigenlijk wel zoiets zijn als bewustzijnsontwikkeling in deze benadering?

Ontwikkelen

Wat er wel valt te ontwikkelen daarentegen is bevattingsvermogen, begripsvermogen, perceptie van de wereld, eigenlijk alles dat binnen het bereik van taal valt. Je kunt door het bevattingsvermogen van veel zaken allemaal bewuster worden, door er met aandacht en weloverwogen naar te kijken. Dat kan door persoonlijke nieuwe ervaringen, door de uitwisseling met anderen, door een open houding, een open blik naar de wereld waarin we leven, door het durven loslaten van interpretaties en steeds opnieuw te durven kijken, luisteren, voelen, voorbij de kleuring van de ervaringen van het lichaam en de gedachten. In mijn beleving is er op deze manier nog veel te winnen en kunnen we wat dat betreft nog genoeg doen om de wereld een beetje mooier te maken. Dit alles in de wetenschap dat er altijd, en voor mij meer aanwezig dan ooit, een deel zal blijven dat nooit in woorden is te vatten. Buitenwoordelijk heb ik dat wel eens genoemd, onkenbaar, ondeelbaar maar ondanks het gebrek aan taal zeer aanwezig.

Gotspe?

Echte persoonlijke ontwikkeling is daarbij wat mij betreft dat we ons eigen bevattingsvermogen steeds verder blijven ontwikkelen, onszelf durven blijven uitdagen om binnen dat gebied van de taal de maximale spanwijdte te benutten. Ik kan dus wel ontwikkeling voor mijzelf doen maar, en dat is wat mij betreft een wezenlijk punt, ik kan dat niet voor een ander doen, het is en blijft een persoonlijk proces. Ik kan een ander daarbij gezichtspunten aanreiken, andere ideeën of concepten geven, ik kan iemand uitdagen, prikkelen of verleiden maar dat wat een ander daarmee doet daar ga ik niet over. Het is in en voor zichzelf dat een ander dat kan doen. In het licht van al het voorgaande is bewustzijnsontwikkeling daarom misschien een van de meest misplaatste woorden en begrippen. Bewustzijn kun je niet ontwikkelen, noch absoluut, noch relatief en de uiteindelijke ontwikkeling doet iemand helemaal zelf, dat kan niemand anders.

Onderzoeken

Ondertussen ga ik gewoon door met mijn onderzoek en kijk ik nu al uit naar de volgende bijeenkomst van Leerweg Dialoog, die gaat namelijk precies daarover, onderzoeken. To be continued….